“Trong kinh điển Nikaya, câu hỏi về sự tồn tại của Trời, God, được suy xét chủ yếu một là từ góc độ liên quan đến nhận thức luận (epistemological), hoặc hai là từ góc độ luân lý. Với góc độ nhận thức luận, câu hỏi về sự tồn tại của Trời chung qui dẫn đến một sự thảo luận về việc có hay không một tầm giả tôn giáo có thể chắc chắn rằng có một cái thiện tối cao và vì thế những nỗ lực của hắn để nhận ra cái thiện tối cao này sẽ không là một sự tranh đấu vô nghĩa hướng đến một mục tiêu không thực tế. Và với góc độ luân lý, câu hỏi chung qui dẫn đến sự thảo luận về có hay không việc con người một cách cùng nhất chịu trách nhiệm cho mọi bất hạnh hắn cảm thấy , hoặc có hay không một thực thể cao cấp hơn đem đến những bất hạnh cho con người mà không cần biết hắn có đáng bị như vậy hay không…. Phật Thích Ca được miêu tả không phải như là một người vô thần, một người tuyên bố có khả năng chứng minh sự không tồn tại của Trời, nhưng đúng hơn là một người nghi ngờ các tuyên bố của những vị thầy khác về việc có khả năng dẫn dắt môn đồ của họ hướng đến cái thiện tối cao.

Trong khi người đọc bị bỏ ngỏ để kết luận rằng chính sự ràng buộc, thay vì Trời, những hành động trong các kiếp trước, số mệnh, vị trí sinh thành, hay những nỗ lực trong kiếp này mới chính là những yếu tố chịu trách nhiệm cho những trải nghiệm về đau khổ. Không có một lý lẽ có hệ thống nào được đưa ra để cố gắng bác bỏ sự tồn tại của Trời.”

– Richard Hayes (Giáo sư, Tiến sĩ Triết học Phật Giáo tại đại học University of New Mexico. Một học giả danh tiếng trong lĩnh vực Phạn ngữ Phật Giáo, chuyên nghiên cứu về Dharmakīrti (Pháp Xứng) và Dignāga (Trần Na). Từng là giáo sư dạy Phạn ngữ tại McGill University, Canada.)

 

 

[LX chuyển dịch]

Advertisements